Hielprik en gehoortest bij je baby
Na de geboorte van je baby staan er een aantal belangrijke onderzoeken gepland. Twee daarvan zijn de hielprik en de gehoortest. Deze screenings worden in de eerste levensweek uitgevoerd en kunnen veel vragen oproepen bij jonge ouders. Wat wordt er precies getest? Doet het pijn? En wat betekent een afwijkende uitslag? Op deze pagina leggen we alles uit, zodat je goed voorbereid bent.
In Nederland worden deze onderzoeken aangeboden als onderdeel van het Programma Neonatale Screening (PNS). Ze zijn vrijwillig, maar worden sterk aanbevolen omdat ze ernstige aandoeningen vroegtijdig kunnen opsporen. In onze verloskundigenpraktijk in Den Haag begeleiden we je hierbij.
Wat is de hielprik?
De hielprik, officieel de neonatale hielprik genoemd, is een screeningstest die bijna bij alle pasgeborenen in Nederland wordt uitgevoerd. De test wordt tussen de 72 en 168 uur (3 tot 7 dagen) na de geboorte gedaan, meestal door de verloskundige of de kraamverzorgende. Er worden een paar druppels bloed uit de hiel van je baby afgenomen op een speciaal filterpapiertje.
Dit bloed wordt in het laboratorium onderzocht op een aantal ernstige, maar behandelbare aandoeningen. De hielprik is bedoeld om ziektes op te sporen voordat er symptomen optreden. Hoe eerder een aandoening wordt ontdekt, hoe beter deze behandeld kan worden. Dit kan ernstige gezondheidsproblemen en in sommige gevallen zelfs overlijden voorkomen.
De afname zelf duurt slechts enkele minuten. Het prikje in de hiel kan even oncomfortabel zijn voor je baby, maar de meeste baby’s zijn snel weer rustig. Door je baby vooraf goed te voeden en warm te houden, verloopt de afname meestal vlot.
Welke ziektes worden getest?
De hielprik test op de volgende aandoeningen:
- PKU (fenylketonurie) — een stofwisselingsziekte waarbij het lichaam een bepaald eiwit niet kan afbreken. Onbehandeld leidt dit tot ernstige hersenschade.
- Congenitale hypothyreoïdie — een aangeboren schildklieraandoening die de groei en ontwikkeling kan vertragen.
- Sikkelcelziekte — een erfelijke bloedziekte die pijnlijke crises en organen schade kan veroorzaken.
- Cystic fibrosis (taaislijmziekte) — een aandoening waarbij slijm in longen en darmen te taai is, wat leidt tot infecties en groeiproblemen.
- MCADD — een stofwisselingsziekte waarbij het lichaam vetten niet goed kan omzetten in energie, wat levensgevaarlijk kan zijn bij vasten.
- Enkele andere zeldzame stofwisselingsziekten (LCHAD, VLCAD, GA-1, IVA, MPS I, etc.)
In totaal wordt er op meer dan 20 aandoeningen gescreend. Het RIVM beheert dit programma en past de lijst periodiek aan op basis van nieuwe wetenschappelijke inzichten.
De gehoortest bij je baby
Naast de hielprik wordt in de eerste levensweek ook de gehoortest aangeboden. Deze test wordt meestal uitgevoerd in het ziekenhuis of door de verloskundige, vaak nog voordat jullie naar huis gaan. De test is volkomen pijnloos en duurt slechts een paar minuten per oor.
Er worden twee methoden gebruikt. Bij de OAE-test (Otoakoestische Emissies) wordt een klein oortje in het oor van je baby geplaatst dat zachte klikgeluidjes afgeeft. Het apparaatje meet of het binnenoor (de slakkenhuis) correct reageert. Bij de AABR-test (Automated Auditory Brainstem Response) worden kleine plakkertjes op het hoofdje geplaatst die de reactie van de gehoorzenuw op geluid meten. Beide tests kunnen gedaan worden terwijl je baby slaapt.
De gehoortest is belangrijk omdat vroegtijdige opsporing van gehoorverlies essentieel is voor de taal- en spraakontwikkeling. In Nederland worden per jaar ongeveer 100 tot 150 baby’s geboren met een permanente gehoorschade. Hoe eerder dit wordt ontdekt, hoe sneller de juiste begeleiding kan worden gestart.
Wat als de uitslag afwijkend is?
Als de hielprik een afwijkende uitslag laat zien, betekent dit niet meteen dat je baby ziek is. Het is een screening, geen diagnose. In de meeste gevallen is er een vervolgtest nodig om te bevestigen of er echt sprake is van een aandoening. Je wordt in dat geval gebeld door het screeninglaboratorium, meestal binnen een week na de afname.
Bij de gehoortest geldt iets vergelijkbaars. Als de test geen “voldoende” uitslag geeft, betekent dit niet dat je baby slechthorend is. Soms is het oortje nog verstopt door vruchtwater of smeersel, of was de omgeving te rumoerig. De test wordt dan herhaald. Bij twee afwijkende uitslagen word je doorverwezen naar een audiological centrum voor uitgebreider onderzoek.
Het is begrijpelijk dat een afwijkende uitslag spannend is. Probeer je niet direct zorgen te maken — in verreweg de meeste gevallen blijkt na vervolgonderzoek dat er niets aan de hand is. Wij begeleiden je hierin en staan klaar voor je vragen.
Praktische tips voor de hielprik en gehoortest
Hier zijn een paar tips om de onderzoeken soepel te laten verlopen:
- Voed je baby vooraf goed. Een verzadigde baby is rustiger, wat de afname vergemakkelijkt.
- Houd je baby warm. Een koude baby heeft een slechtere doorbloeding, wat de hielprik lastiger maakt. Wikkel je baby goed in een warm doekje.
- Wees erbij. Je aanwezigheid en je stem helpen je baby zich veilig te voelen.
- Stel je vragen. De verloskundige of kraamverzorgende neemt de tijd om alles uit te leggen. Schroom niet om te vragen wat er gebeurt.
De gehoortest vereist geen voorbereiding. Het is handig als je baby slaapt of rustig is tijdens de test, maar dit is niet strikt noodzakelijk.
Wanneer je contact moet opnemen
Neem contact met ons op als:
- Je de uitslag van de hielprik niet hebt ontvangen binnen twee weken
- Je baby de hielprik nog niet heeft gehad en ouder is dan 7 dagen
- Je je zorgen maakt over het gehoor van je baby (bijvoorbeeld als je baby niet schrikt van harde geluiden)
- Je vragen hebt over de uitslag of het vervolgtraject
Je kunt ons bereiken via onze contactpagina of telefonisch tijdens kantooruren. Wij helpen je graag.
Hielprik en gehoortest bij je baby
De hielprik en gehoortest zijn twee belangrijke, kortdurende onderzoeken die in de eerste levensweek van je baby worden uitgevoerd. Ze zijn veilig, routinematig en kunnen ernstige aandoeningen vroegtijdig opsporen — waardoor tijdige behandeling mogelijk is. Als ouder is het heel normaal om je zorgen te maken, maar weet dat deze onderzoeken met zorg worden uitgevoerd.
Heb je nog vragen? Neem gerust contact met ons op of lees meer op de website van het RIVM of PNS. Wij staan voor je klaar in onze praktijk in Den Haag.
Veelgestelde vragen
Doet de hielprik pijn bij mijn baby?
De prik zelf is een klein prikje in de hiel. Je baby kan even huilen, maar de meeste baby’s zijn binnen een minuut weer rustig. Door je baby vooraf goed te voeden en warm te houden, verloopt het zo soepel mogelijk.
Wat als ik de hielprik wil weigeren?
De hielprik is vrijwillig. Je kunt er als ouder voor kiezen om de screening te weigeren. Wij adviseren het wel sterk, omdat de geteste aandoeningen ernstig maar goed behandelbaar zijn als ze vroeg worden ontdekt. Bespreek je twijfels gerust met ons.
Hoe lang duurt het voordat ik de uitslag heb?
De uitslag van de hielprik is meestal binnen twee weken bekend. Als er een afwijkende uitslag is, word je sneller geïnformeerd — vaak binnen een week. Bij een normale uitslag hoor je soms helemaal niets (geen nieuws is goed nieuws), maar je kunt de uitslag altijd bij ons navragen.
Kan de gehoortest verkeerd uitvallen?
Ja, dat komt regelmatig voor. Een “verwijzing” (geen voldoende) bij de gehoortest betekent niet dat je baby slechthorend is. Het kan komen door vruchtwater of smeersel in het oortje, een onrustige baby, of achtergrondgeluid. Daarom wordt de test altijd herhaald voordat er wordt doorverwezen.
Wordt de hielprik vergoed door de verzekering?
Ja, de hielprik en de gehoortest maken deel uit van het Programma Neonatale Screening (PNS) en worden volledig vergoed. Je hoeft hier niets extra’s voor te betalen. De kosten zitten in de basiszorgverzekering.
